Kediler Tarak Sesine Neden Tepki Verir? Normal mi, Nöbet mi
Kısaca
Kediler tarak sesine çoğunlukla bu sesin tiz ve keskin olduğu için tepki verir. Kedilerin işitmesi insanınkinden çok daha yüksek frekanslara uzanır, tarağın dişlerinden çıkan çıtırtı onlara yabancı ve dikkat çekici gelir. Kulak oynatma, başını sallama, yalanma ya da kaçma çoğu zaman zararsız bir irkilmedir. 10 yaşını geçmiş bir kedide ise tarak, folyo ya da anahtar sesiyle başlayan ani seğirmeler, kedilerde sese bağlı refleks nöbet (FARS) belirtisi olabilir ve veteriner muayenesi gerektirir.
Sosyal medyada sık görülen bir video türü var. Biri tarağın dişlerini parmağıyla çıtırdatıyor, kedi önce donup kalıyor, sonra kulaklarını oynatıyor, başını sallıyor ya da kendini yalamaya başlıyor. Bu tepkinin tek bir bilimsel açıklaması yok, çünkü tarak sesini doğrudan inceleyen bir çalışma bulunmuyor. Ama kedilerin nasıl duyduğu ve tiz seslere nasıl tepki verdiği iyi biliniyor ve tarak sesine verilen tepkinin büyük kısmını açıklıyor.
Çoğu kedide bu tepki zararsızdır. Ancak yaşlı bir kedide aynı türden seslerin nöbete yol açtığı bilinen bir hastalık var. Bu yüzden kedinizin tepkisinin hangi gruba girdiğini ayırt etmek önemli.
Kediler Tarak Sesine Neden Tepki Verir?
Kediler tarak sesine en çok sesin tiz, kısa ve keskin olması nedeniyle tepki verir. Tarağın plastik dişleri parmakla çıtırdatıldığında art arda gelen, yüksek frekanslı tıkırtılar çıkar. İnsan bu sesi hafif bir çıtırtı olarak duyar, kedi ise sesin insanın duyamadığı tiz kısımlarını da duyar.
Araştırmacılar Rickye ve Henry Heffner'in 1985'te yayımlanan çalışmasına göre kediler yaklaşık 48 Hz ile 85 kHz arasındaki sesleri duyabiliyor. İnsanın işitme sınırı ise yaklaşık 20 kHz'dir. Yani kedi, tarak sesinin insan kulağına ulaşmayan tiz bileşenlerini de algılar. Kedinin kulak kepçesini ayrı ayrı çevirebilmesi de bu sesleri yönüyle birlikte fark etmesini sağlar.
Tiz ve kesik sesler doğada genellikle küçük kemirgenlerin, böceklerin ya da kuru yaprakların hışırtısıyla ilişkilidir. Bazı uzmanlar tarak sesinin kedinin av ya da tehlike algısını harekete geçirdiğini düşünüyor. Bu bir olasılıktır, kanıtlanmış bir açıklama değildir.
Tarak Sesine Verilen Normal Tepkiler Nelerdir?
Tarak sesine verilen tepkilerin çoğu kısa süren, kedi sesin kaynağını anladığında geçen irkilme ve merak davranışlarıdır.
- Kulakları sesin yönüne çevirme ya da kulak seğirmesi. Kedi sesin nereden geldiğini anlamaya çalışır.
- Donup kalma ve dik dik bakma. Kedi sesin bir tehlike ya da av olup olmadığını değerlendirir.
- Başını sallama ya da kendini yalama. Sesin yarattığı rahatsızlığa ya da kararsızlığa verilen bir tepki olabilir.
- Uzaklaşma ya da odadan kaçma. Ses kediyi rahatsız ediyorsa ondan kaçmayı seçer.
Örneğin 3 yaşındaki bir kedi tarak sesini duyduğunda kulaklarını oynatıp bir süre baktıktan sonra işine dönüyorsa, bu tamamen normal bir merak tepkisidir. Ses kesildikten sonra kedi birkaç saniye içinde eski haline dönmelidir.
Kedilerde Sese Bağlı Nöbet (FARS) Nedir?
FARS (Feline Audiogenic Reflex Seizures), yaşlı kedilerde belirli yüksek frekanslı seslerin tetiklediği refleks nöbetlerdir. Hastalık ilk kez veteriner nörolog Mark Lowrie ve ekibinin 2015'te Journal of Feline Medicine and Surgery dergisindeki çalışmasıyla tanımlandı. Çalışmada 96 kedinin verisi incelendi.
Çalışmaya göre FARS genellikle 10 yaşını geçmiş kedilerde başlıyor. En sık görülen belirti, sesle tetiklenen kısa ve ani kas seğirmeleri (miyoklonik nöbet). Bazı kedilerde bu seğirmeler daha ağır, bütün vücudu saran nöbetlere ilerleyebiliyor. Hastalık hem cins hem de melez kedilerde görüldü, cins kediler arasında Birman kedileri daha sık etkilenmişti.
Çalışmayla ilgili yayımlanan açıklamalarda tetikleyici seslere örnek olarak alüminyum folyonun hışırtısı, metal bir kaşığın seramik mama kabına çarpması ve anahtar şıngırtısı veriliyor. Tarak sesi de benzer şekilde tiz ve kesik bir ses olduğu için FARS'lı bir kedide nöbeti tetikleyebilir.
Normal Tepki ile Nöbeti Nasıl Ayırt Edersiniz?
Normal tepkide kedi sese bilinçli olarak döner, bakar ve kendi isteğiyle davranır. Nöbette ise kedi istemsiz hareket eder ve ses her tekrarlandığında aynı seğirme ortaya çıkar.
| Özellik | Normal irkilme ve merak | Sese bağlı nöbet olabilir |
|---|---|---|
| Yaş | Her yaşta | Genellikle 10 yaş üstü |
| Hareket | Kulak çevirme, bakma, uzaklaşma | Başta, boyunda ya da bütün vücutta ani, istemsiz seğirmeler |
| Bilinç | Kedi çevresinin farkında | Kedi bir an için tepkisiz, dengesini kaybedebilir |
| Tekrar | Kedi sese alışınca tepki azalır | Aynı ses her seferinde aynı seğirmeyi başlatır |
| Diğer sesler | Genellikle yalnız yeni ve ilginç seslere | Folyo, kaşık, anahtar, klavye gibi farklı tiz seslere de |
Örneğin 14 yaşındaki bir kedi, siz mama kabına kaşıkla mama koyarken her seferinde başını sertçe sarsıyor ve bir an sendeliyorsa bu bir merak tepkisi değildir. Bu durumda veteriner muayenesi gerekir.
Kedinize Tarak Sesi Dinletmek Zararlı mı?
Genç ve sağlıklı bir kediye bir iki kez tarak sesi dinletmek ona zarar vermez, ama sesi sırf tepkisini görmek için tekrar tekrar dinletmek iyi bir fikir değildir. Ses kedinin hoşuna gittiği için değil, dikkatini çektiği ya da onu rahatsız ettiği için tepki verir. Kaçan, saklanan ya da sürekli yalanan bir kedi o sesten rahatsızdır.
Yaşlı kedilerde ise tarak sesi, folyo ya da benzeri tiz sesleri deneme amaçlı kullanmayın. FARS'lı bir kedide bu sesler nöbet başlatabilir. Kedinizin evdeki ses ortamını sakin tutmak, özellikle yaşlandıkça, onun refahına katkı sağlar.
Kediniz Seslere Seğirmeyle Tepki Veriyorsa Ne Yapmalısınız?
Kediniz belirli seslere ani seğirmelerle tepki veriyorsa önce o sesleri bir kenara yazın ve tetikleyen sesleri olabildiğince azaltın. Seğirme sırasında kedinin videosunu çekmek veteriner hekimin durumu değerlendirmesini çok kolaylaştırır. Ama videoyu çekmek için sesi bilerek tekrarlamayın, kendiliğinden olan bir anı kaydedin.
- Seğirmeleri hangi seslerin başlattığını, ne kadar sürdüğünü ve günde kaç kez olduğunu not edin.
- Metal kaşık yerine plastik ya da silikon bir mama kaşığı kullanın, folyo ve poşet hışırtısını kediden uzak yapın.
- Seğirme sırasında kedi yüksek bir yerdeyse düşmemesi için onu sakince yere indirin, ağzına dokunmayın.
- Kedi bütün vücuduyla kasılıyor, bilinci kayboluyor ya da nöbet birkaç dakikadan uzun sürüyorsa acil veterinere gidin.
FARS tanısı ve tedavisi veteriner hekim tarafından konur, ilaç kararı da ona aittir. Bu yazı genel bilgi verir, veteriner muayenesinin yerini tutmaz. Kedinizin yaşına göre ihtiyaçlarını takip etmek için kedi yaşı hesaplama aracı kedinizin hangi yaşam evresinde olduğunu gösterir.
İlk Adım: Kedinizi Bir Hafta Gözlemleyin
Kediniz gençse ve tarak sesine yalnız kulak oynatma ya da merakla bakma şeklinde tepki veriyorsa endişelenmenize gerek yok, sadece sesi oyun haline getirmeyin. Kediniz 10 yaşın üstündeyse bir hafta boyunca evdeki tiz seslere nasıl tepki verdiğini gözlemleyin. Tekrarlayan seğirmeler görürseniz notlarınızla ve mümkünse bir videoyla veterinerinize gidin.
Sık Sorulan Sorular
Kediler tarak sesinden korkar mı?
Bazı kediler korkar, bazıları sadece merak eder. Kaçan, saklanan ya da tüylerini kabartan kedi sesten korkuyordur. Kulaklarını oynatıp bakan ve sonra işine dönen kedi ise sesi yalnızca incelemiştir.
Kedi tarak sesini duyunca neden kendini yalar?
Ani bir sesin ardından kendini yalamak, kedilerin gerginliği ya da kararsızlığı yatıştırmak için yaptığı bir davranıştır. Kısa sürüyorsa normaldir. Yaşlı bir kedide yalama ile birlikte istemsiz seğirmeler de varsa veterinere danışın.
Bütün kediler tarak sesine tepki verir mi?
Hayır. Bazı kediler hiç tepki vermez, bazıları çok belirgin tepki verir. Kedinin karakteri, yaşı ve işitmesi tepkiyi etkiler. İşitmesi zayıflamış yaşlı kediler tiz sesleri daha az fark edebilir.
FARS tedavi edilebilir mi?
FARS'lı kedilerde seğirmeler genellikle veteriner hekimin önerdiği ilaçlarla ve tetikleyici seslerin azaltılmasıyla kontrol altına alınabiliyor. Tedavi kararını ve ilacı yalnız veteriner hekim belirler.
Bu yazıda Heffner ve Heffner'in kedilerin işitme aralığı çalışmasından ve Lowrie ve ekibinin kedilerde sese bağlı refleks nöbetler çalışmasından yararlanıldı.
