Kedi Tırmalaması Kuduz Yapar mı? İlk 15 Dakikada Ne Yapmalı
Kısaca
Kedi tırmalaması kuduz bulaştırabilir, çünkü Türkiye'de kuduz hâlâ görülür ve kedinin pençesinde salya bulunabilir. Tırmalandığınızda yarayı hemen bol akan su ve sabunla en az 15 dakika yıkayın, sonra aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun. Aşı gerekip gerekmediğine yaranın tipine, kedinin aşı durumuna ve 10 gün gözlenip gözlenemeyeceğine bakarak hekim karar verir. Kendi aşılı kedinizin oyun sırasında yaptığı kanamasız küçük bir tırmık çoğu zaman aşı gerektirmez, ama yine de hekime danışın.
Kedi tırmalaması kuduz riski taşır. Sağlık Bakanlığı'nın Kuduz Profilaksi Rehberi, ısırık dışında tırmalamayı ve açık yaranın hayvanın salyasıyla temasını da kuduz riskli temas olarak sayıyor. Kediler pençelerini yalayarak temizlediği için tırnaklarında salya bulunabilir. Kuduz belirti verdikten sonra tedavisi olmayan bir hastalıktır, Dünya Sağlık Örgütü belirtiler başladığında hastalığın neredeyse her zaman ölümle sonuçlandığını belirtiyor. Bu yüzden önemli olan tırmalamadan hemen sonra doğru adımları atmaktır.
Tipik bir durumu düşünelim. Parkta tanımadığınız bir kediyi sevmek için eğildiniz, kedi birden elinizi tırmaladı ve kaçtı. Elinizde ince, hafif kanayan iki çizgi var. Bu durumda yara küçük görünse de kedi bulunamayacağı ve gözlenemeyeceği için hekime gitmeniz gerekir. Aynı tırmık kendi aşılı kedinizle oynarken olduysa durum farklıdır. Çünkü kedinin aşı durumu belli ve 10 gün boyunca gözlenebilir.
Kedi Tırmalaması Kuduz Yapar mı?
Evet, kedi tırmalaması kuduz yapabilir, ama her tırmalama aynı riski taşımaz. Risk kedinin kuduz olup olmamasına, yaranın derinliğine ve kedinin aşılı olup olmadığına göre değişir. Kuduz virüsü salyayla bulaşır. Isırık en riskli yoldur, salyalı tırnağın açtığı yara ve açık yaranın yalanması da virüsün vücuda girmesine yol açabilir.
Sağlık Bakanlığı rehberi kedi temaslarında bir ayrım yapıyor. Kediyi siz kışkırttığınızda, örneğin onu tutmaya çalışırken ya da oyun sırasında olan, deriyi hafifçe sıyıran ve kanamayan küçük tırmıklar profilaksi gerektirmeyen temaslar arasında sayılıyor. Kedinin durup dururken saldırması, derin ve kanayan tırmıklar, birden fazla yara ya da yaranın yüzde, boyunda ve parmak uçlarında olması ise daha riskli kabul ediliyor. Bu ayrımı evde kendiniz yapmayın, değerlendirmeyi hekime bırakın.
Kedi Tırmaladığında İlk 15 Dakikada Ne Yapmalı?
Kedi tırmaladığında yapılacak ilk ve en önemli iş yarayı yıkamaktır. Dünya Sağlık Örgütü yaranın su ve sabunla en az 15 dakika yıkanmasını öneriyor. Sağlık Bakanlığı rehberi de iyi bir yara bakımını virüsün geçişini azaltmanın en etkili yolu olarak tanımlıyor.
- Yarayı akan suyun altına tutun. Musluğu açın ve yarayı bol suyla, mümkünse suyun basıncıyla yıkayın.
- Sabunla yıkayın. Yarayı ve çevresini sabunla köpürterek yıkamaya en az 15 dakika devam edin. Yarayı fırçalamayın, ovalayarak açmayın.
- Sonra antiseptik kullanın. Yıkama bittikten sonra alkol ya da iyotlu bir antiseptik sürülebilir. Rehber, antiseptiğin su ve sabunla yıkamanın yerini tutmadığını özellikle belirtiyor.
- Yarayı kapatmayın ve dikiş için acele etmeyin. Temiz ve kuru bir gazlı bezle hafifçe örtebilirsiniz.
- Aynı gün bir sağlık kuruluşuna gidin. Aile hekiminize, en yakın hastanenin acil servisine ya da kuduz aşı merkezine başvurun.
Örneğin akşam fark ettiğiniz bir tırmık için sabahı beklemeyin. Rehbere göre virüs uzun süre yara bölgesinde kalabileceği için aradan zaman geçmiş olsa bile yara yine yıkanmalı ve sağlık kuruluşuna gidilmelidir.
Kedi Tırmalaması Kuduz Aşısı Gerektirir mi?
Kedi tırmalamasından sonra kuduz aşısı gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Karar yaranın derinliğine, kedinin son bir yıl içinde kuduz aşısı olup olmadığına ve kedinin 10 gün boyunca gözlenip gözlenemeyeceğine dayanır.
| Durum | Sağlık Bakanlığı rehberine göre genel yaklaşım |
|---|---|
| Kediye dokunma, besleme, sağlam derinin yalanması | İşlem gerekmez |
| Kanamasız, deriyi hafifçe sıyıran küçük tırmık, kedi aşılı ya da sağlıklı ve gözlenebiliyor | Yara bakımı, tetanoz değerlendirmesi, kedinin 10 gün gözlemi |
| Kanamasız küçük tırmık, kedi bulunamıyor ya da gözlenemiyor | Hekim aşılamaya başlar |
| Deriyi delen ya da kanayan tırmık, birden fazla yara, salyanın açık yaraya ya da göze, ağza değmesi, yaranın yüzde, boyunda, parmak uçlarında olması | Hekim aşı ve gerekirse kuduz serumu (immünglobulin) uygular, kedi gözlenebiliyorsa 10 gün izlenir |
Tablo yalnız genel bir fikir verir, kendi durumunuz için karar yerine geçmez. Aşı takvimi ve doz sağlık kuruluşunda belirlenir. Rehber ayrıca yavru kedi tırmalamalarının da kuduz riskli temas olarak değerlendirilmesini istiyor. Yani tırmalayan kedinin küçük olması tek başına güvence değildir.
Kediyi Neden 10 Gün Gözlemek Gerekir?
Kedinin 10 gün gözlenmesi, onun kuduz olup olmadığını anlamanın en güvenilir yoludur. Sağlık Bakanlığı rehberi, kuduz virüsü salyaya geçtikten sonra kedi ve köpeklerde hastalık belirtilerinin 10 gün içinde ortaya çıktığını ve hayvanın bu sürede öldüğünü açıklıyor. Tırmalayan kedi 10 gün sonunda sağlıklıysa, tırmaladığı anda salyasında virüs yoktu demektir. Rehbere göre bu durumda başlanmış olan aşılama da durdurulur.
Gözlem süresinde kediyi kaybetmemek önemlidir. Kedi hastalanır, ölür, kaçar ya da ortadan kaybolursa durumu hemen sağlık kuruluşuna bildirin. Örneğin sizi tırmalayan kendi kedinizse onu 10 gün evde tutun, davranışlarını izleyin ve aşı karnesini hekime gösterin. Sokak kedisiyse ve bulunabiliyorsa, kedinin yerini belediyenin veteriner işleri birimine bildirmek gözlemi mümkün kılabilir.
Kuduz Kedi Nasıl Anlaşılır?
Kuduz bir kedi davranış değişikliğiyle fark edilir. Sağlık Bakanlığı rehberi kedilerde kuduzun köpeklerdekine benzer seyrettiğini, kedilerin boğuk sesle sürekli miyavladığını, köşelere saklanıp sindiğini ve ilk belirtilerden 2 ile 4 gün sonra felç başladığını anlatıyor. Rehber kuduz kedilerin insanlar ve diğer hayvanlar için köpeklerden daha tehlikeli olduğunu da vurguluyor.
- Sakin bir kedinin birden saldırganlaşması ya da tersine, alışılmadık şekilde ürkek ve uyuşuk olması
- Yutkunma güçlüğü ve ağızdan salya akması
- Sesin değişmesi, boğuk ve sürekli miyavlama
- Yürürken sendeleme, arka bacaklarda başlayan felç
- Işık ve sese aşırı tepki
Bu belirtileri gösteren bir kediye dokunmayın ve onu yakalamaya çalışmayın. Belediyenin veteriner işleri birimine ya da il tarım ve orman müdürlüğüne haber verin. Bir kedinin kuduz olduğu ancak laboratuvar incelemesiyle kesinleşir.
Kedi Tırmalamasında Başka Hangi Riskler Var?
Kedi tırmalamasında kuduz dışında iki risk daha vardır, tetanoz ve kedi tırmığı hastalığı. Sağlık Bakanlığı rehberi her hayvan yaralanmasında tetanoz aşı durumunun değerlendirilmesini istiyor. Son tetanoz aşınızın ne zaman yapıldığını biliyorsanız bunu hekime söyleyin.
Kedi tırmığı hastalığı, kedilerin pirelerle birbirine taşıdığı Bartonella henselae bakterisinin yol açtığı bir enfeksiyondur. Tırmıktan birkaç gün sonra yarada küçük bir kabarcık, birkaç hafta içinde de koltuk altında ya da boyunda lenf bezlerinde şişlik ve ateş görülebilir. Yara kızarır, şişer, iltihaplanır ya da lenf bezleriniz şişerse yeniden hekime gidin. Kedinizin düzenli pire korumasını aksatmamak bu riski azaltır.
Kedi Tırmalamasının İzi Nasıl Geçer?
Yüzeysel kedi tırmıklarının izi çoğu zaman birkaç hafta içinde kendiliğinden solar. Yarayı temiz ve kuru tutun, kabuğunu koparmayın ve iyileşme sürecinde güneşten koruyun. Derin ya da yüzde kalan izler için hangi bakım ürününün uygun olduğunu hekiminize ya da eczacınıza sorun.
Kedinizi ve Kendinizi Kuduzdan Nasıl Korursunuz?
Kuduzdan korunmanın en etkili yolu kedi ve köpeklerin her yıl kuduz aşısı olmasıdır. Sağlık Bakanlığı da kedi ve köpeklerin yılda bir kez kuduz aşısı yaptırılmasını öneriyor. Aşılı bir kedinin tırmalaması hem sizin için daha az risk taşır hem de hekimin karar vermesini kolaylaştırır. Kedinizin aşı karnesini kolay bulacağınız bir yerde saklayın.
Tanımadığınız kedileri, özellikle hasta görünen ya da tuhaf davranan kedileri elinizle beslemeyin ve kucağınıza almayın. Çocuklara sokak hayvanlarını sevmeden önce bir yetişkine sormalarını ve tırmalandıklarında hemen söylemelerini öğretin. Kendi kedinizin tırnaklarını düzenli kesmek de oyun sırasındaki tırmıkları azaltır. Bunun için kedi tırnağı kesme rehberi adım adım yol gösterir.
İlk Adım: Şu An Tırmalandıysanız
Yarayı hemen akan su altında sabunla 15 dakika yıkayın. Sizi tırmalayan kediyi ve olayın nasıl olduğunu not edin, kedi sizinse aşı karnesini yanınıza alın. Ardından aynı gün aile hekiminize ya da en yakın acil servise gidin. Bu yazı genel bilgi verir, hekim muayenesinin yerini tutmaz.
Sık Sorulan Sorular
Kendi kedim tırmaladı, kuduz aşısı olmam gerekir mi?
Kediniz son bir yıl içinde kuduz aşısı olduysa, sağlıklıysa ve tırmık oyun sırasında olmuş, kanamayan küçük bir sıyrıksa çoğu zaman aşı gerekmez. Yarayı yıkayın, kedinizi 10 gün izleyin ve tetanoz durumunuz için hekime danışın. Kediniz aşısızsa ya da yara derinse aynı gün hekime gidin.
Kedi tırmalaması kaç gün içinde kuduz belirtisi verir?
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre kuduzun kuluçka süresi genellikle 2 ile 3 aydır, ama 1 hafta ile 1 yıl arasında değişebilir. Bu yüzden belirti beklemek yerine tırmalamadan hemen sonra hekime gidilir. Belirtiler başladıktan sonra aşı işe yaramaz.
Aradan birkaç gün geçti, yine de hekime gitmeli miyim?
Evet. Sağlık Bakanlığı rehberi, kuduzun kuluçka süresi çok değişken olduğu için temastan sonra geçen süreye bakmaksızın değerlendirme yapılmasını istiyor. Aradan günler geçmiş olsa da yarayı yıkayın ve sağlık kuruluşuna başvurun.
Kedi yalaması kuduz yapar mı?
Sağlam derinin yalanması kuduz riski taşımaz ve işlem gerektirmez. Kedi açık bir yarayı, kesiği ya da göz, ağız gibi mukozaları yaladıysa bu riskli temas sayılır ve hekime gidilmelidir.
Kuduz aşısı nerede yapılır?
Kuduz riskli temastan sonra aşı devlet hastanelerinin acil servislerinde ve ilçelerdeki kuduz aşı merkezlerinde yapılır. Önce aile hekiminize ya da en yakın acil servise başvurmanız yeterlidir, sizi doğru yere yönlendirirler.
Bu yazıda Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün Kuduz Profilaksi Rehberi'nden ve Dünya Sağlık Örgütü'nün kuduz bilgi notundan yararlanıldı.
